Κλίμακα Αποδοχής της Ασθένειας

Περιγραφή

Η Acceptance of Illness Scale (AIS-8) αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο έχει αποδεχθεί τις επιπτώσεις μιας χρόνιας ή σοβαρής ασθένειας στην καθημερινή του ζωή. Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τον B. J. Felton και τους συνεργάτες του και χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία της υγείας, στην ογκολογία, στη νοσηλευτική, στην αποκατάσταση και στη μελέτη χρόνιων νοσημάτων.

Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε από τους Φ. Αναγνωστόπουλο και Ε. Σπανέα, οι οποίοι διερεύνησαν τις ψυχομετρικές ιδιότητες της κλίμακας σε δείγμα γυναικών με καρκίνο του μαστού.

Η AIS-8 αποτελείται από 8 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν τον βαθμό στον οποίο η ασθένεια επηρεάζει την αυτονομία, την αυτοεικόνα, τις κοινωνικές σχέσεις, τη λειτουργικότητα και τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου. Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας κλίμακα τύπου Likert πέντε βαθμίδων, εκφράζοντας τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε δήλωση.

Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη αποδοχή της ασθένειας και καλύτερη ψυχολογική προσαρμογή, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες συνδέονται με αυξημένες δυσκολίες προσαρμογής και μεγαλύτερη ψυχολογική επιβάρυνση.

Επιστημονικό υπόβαθρο

Η αποδοχή της ασθένειας αποτελεί βασική διάσταση της ψυχολογικής προσαρμογής σε χρόνιες παθήσεις. Σύμφωνα με τα σύγχρονα βιοψυχοκοινωνικά μοντέλα υγείας, η ψυχική προσαρμογή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη βαρύτητα της νόσου, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται και διαχειρίζεται τις συνέπειές της.

Η υψηλή αποδοχή της ασθένειας έχει συσχετιστεί με:

  • καλύτερη ποιότητα ζωής,
  • χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης,
  • μεγαλύτερη συμμόρφωση στη θεραπεία,
  • αποτελεσματικότερη διαχείριση του χρόνιου πόνου,
  • υψηλότερη αυτοαποτελεσματικότητα,
  • καλύτερη κοινωνική και οικογενειακή προσαρμογή.

Αντίθετα, η χαμηλή αποδοχή συνδέεται συχνά με δυσκολίες προσαρμογής, μειωμένη λειτουργικότητα και αυξημένη ψυχολογική δυσφορία.

Διαστάσεις αξιολόγησης

Η AIS-8 αξιολογεί κυρίως:

  • την αίσθηση εξάρτησης από άλλους,
  • την αντίληψη ότι το άτομο αποτελεί βάρος για το οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον,
  • τους περιορισμούς στις καθημερινές δραστηριότητες,
  • την απώλεια αυτονομίας,
  • τη μείωση της αυτοεκτίμησης,
  • τις δυσκολίες κοινωνικής συμμετοχής,
  • τη συναισθηματική επιβάρυνση,
  • τη συνολική ψυχολογική αποδοχή της ασθένειας.

Η συνολική βαθμολογία παρέχει έναν αξιόπιστο δείκτη του επιπέδου προσαρμογής στις επιπτώσεις της νόσου.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα της AIS-8 μπορούν να αναλυθούν με σύγχρονες ψυχομετρικές και στατιστικές τεχνικές.

Η περιγραφική στατιστική χρησιμοποιείται για την παρουσίαση των συνολικών βαθμολογιών και των επιμέρους δεικτών, ενώ η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται μέσω δεικτών εσωτερικής συνοχής, όπως ο Cronbach’s α και ο McDonald’s ω.

Η διερευνητική και η επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση χρησιμοποιούνται για την επιβεβαίωση της μονοδιάστατης δομής της κλίμακας. Επιπλέον, αναλύσεις συσχέτισης, μοντέλα γραμμικής ή λογιστικής παλινδρόμησης και μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM) επιτρέπουν τη διερεύνηση της σχέσης της αποδοχής της ασθένειας με μεταβλητές όπως:

  • ποιότητα ζωής,
  • άγχος,
  • κατάθλιψη,
  • ψυχική ανθεκτικότητα,
  • κοινωνική υποστήριξη,
  • συμμόρφωση στη θεραπεία,
  • αυτοαποτελεσματικότητα,
  • λειτουργική κατάσταση.

Η AIS-8 χρησιμοποιείται επίσης σε διαχρονικές μελέτες για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών και ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων.

Εφαρμογές

Η AIS-8 εφαρμόζεται ευρέως σε:

  • ψυχολογία της υγείας,
  • ογκολογία,
  • καρδιολογία,
  • νεφρολογία,
  • ρευματολογία,
  • διαβητολογία,
  • αποκατάσταση,
  • νοσηλευτική,
  • παρηγορική φροντίδα,
  • έρευνες ποιότητας ζωής.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται τόσο στην κλινική αξιολόγηση όσο και στην επιστημονική έρευνα για την εκτίμηση της ψυχολογικής προσαρμογής ασθενών με χρόνιες ή σοβαρές παθήσεις.

Πλεονεκτήματα

Η Acceptance of Illness Scale (AIS-8) παρουσιάζει σημαντικά επιστημονικά πλεονεκτήματα, καθώς:

  • διαθέτει σύντομη και εύχρηστη μορφή,
  • παρουσιάζει υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα,
  • εφαρμόζεται εύκολα σε διαφορετικούς πληθυσμούς ασθενών,
  • αξιολογεί μία ιδιαίτερα σημαντική διάσταση της ψυχολογικής προσαρμογής,
  • συμβάλλει στον εντοπισμό ασθενών που χρειάζονται ψυχοκοινωνική υποστήριξη,
  • υποστηρίζει την αξιολόγηση θεραπευτικών και συμβουλευτικών παρεμβάσεων,
  • χρησιμοποιείται εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία.

Στάθμιση και ψυχομετρική τεκμηρίωση

Η ελληνική προσαρμογή της AIS-8 πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 97 γυναικών με καρκίνο του μαστού, παρουσιάζοντας πολύ ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες. Η διερευνητική παραγοντική ανάλυση επιβεβαίωσε την εννοιολογική εγκυρότητα της κλίμακας, ενώ η αξιοπιστία εσωτερικής συνοχής ήταν ιδιαίτερα υψηλή (Cronbach’s α = 0,87). Τα ευρήματα αυτά υποστηρίζουν την καταλληλότητα της ελληνικής έκδοσης για χρήση τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Συμπέρασμα

Η Acceptance of Illness Scale (AIS-8) αποτελεί ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης της αποδοχής της ασθένειας και της ψυχολογικής προσαρμογής σε χρόνιες παθήσεις. Η δυνατότητά της να αποτυπώνει τον βαθμό με τον οποίο οι ασθενείς έχουν ενσωματώσει τις επιπτώσεις της νόσου στην καθημερινότητά τους την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη στην κλινική αξιολόγηση, στην ψυχολογική υποστήριξη και στην επιστημονική έρευνα. Η υψηλή ψυχομετρική της ποιότητα, η ευκολία χορήγησης και η διεθνής αναγνώρισή της συμβάλλουν στην ευρεία εφαρμογή της σε διαφορετικά νοσολογικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Felton, B. J., Revenson, T. A., & Hinrichsen, G. A. (1984). Stress and coping in the explanation of psychological adjustment among chronically ill adults. Social Science & Medicine, 18(10), 889–898.

Felton, B. J., & Revenson, T. A. (1984). Coping with chronic illness: Controllability and the influence of coping strategies on psychological adjustment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 52(3), 343–353.

Spanea, E., Anagnostopoulos, F., Kalantzi-Azizi, A., & Skarlos, D. (2005). Psychosocial adjustment of women with breast cancer. Hellenic Journal of Psychology, 2, 159–182.

McCracken, L. M., & Eccleston, C. (2003). Coping or acceptance: What to do about chronic pain? Pain, 105(1–2), 197–204.