Κλίμακα Επικίνδυνων Συμβάντων Στρατιωτικής Αεροπορίας

Περιγραφή

Η Army Hazardous Events Scale (AHES) αποτελεί ένα εξειδικευμένο εργαλείο αξιολόγησης που αναπτύχθηκε για τη συστηματική καταγραφή επικίνδυνων περιστατικών (hazardous events) κατά τη διάρκεια στρατιωτικών αεροπορικών επιχειρήσεων. Δημιουργήθηκε από τους David R. Hunter και John E. Stewart στο πλαίσιο ερευνών του United States Army Research Institute for the Behavioral and Social Sciences, με στόχο τη βελτίωση της ασφάλειας πτήσεων και τη μείωση του ανθρώπινου σφάλματος.

Η κλίμακα περιλαμβάνει ένα εκτεταμένο σύνολο πραγματικών επιχειρησιακών σεναρίων που αφορούν συμβάντα τα οποία ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια της πτήσης. Οι συμμετέχοντες αναφέρουν πόσες φορές έχουν βιώσει κάθε περιστατικό κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους εμπειρίας, χρησιμοποιώντας προκαθορισμένες κατηγορίες συχνότητας.

Τα περιστατικά καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα επιχειρησιακών κινδύνων, όπως μηχανικές βλάβες, δυσμενείς καιρικές συνθήκες, σφάλματα πλοήγησης, προβλήματα επικοινωνίας, απώλεια χωρικού προσανατολισμού, ανθρώπινα λάθη, επιχειρησιακές αποκλίσεις και συμβάντα που σχετίζονται με την αλληλεπίδραση του πληρώματος.

Επιστημονικό υπόβαθρο

Η ανάπτυξη της AHES βασίστηκε στις αρχές της Διαχείρισης Ασφάλειας Πτήσεων (Safety Management) και της θεωρίας του ανθρώπινου παράγοντα (Human Factors) στην αεροπορία.

Σύμφωνα με τη σύγχρονη προσέγγιση της αεροπορικής ασφάλειας, τα περισσότερα ατυχήματα δεν αποτελούν αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου λάθους αλλά της αλληλεπίδρασης πολλών παραγόντων, όπως η κόπωση, η πίεση χρόνου, η μειωμένη επίγνωση της κατάστασης (situational awareness), η δυσλειτουργία της επικοινωνίας, η λανθασμένη λήψη αποφάσεων και οι οργανωσιακοί περιορισμοί.

Η AHES επιτρέπει την αναγνώριση των τύπων επικίνδυνων συμβάντων που εμφανίζονται συχνότερα στις στρατιωτικές πτήσεις και συμβάλλει στη διαμόρφωση πολιτικών πρόληψης ατυχημάτων και στη βελτίωση της εκπαίδευσης των πληρωμάτων.

Δομή της κλίμακας

Η AHES περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό επιχειρησιακών περιστατικών που καλύπτουν ενδεικτικά:

  • διαχείριση καυσίμων,
  • αναγκαστικές ή προληπτικές προσγειώσεις,
  • μηχανικές και ηλεκτρικές βλάβες,
  • απώλεια προσανατολισμού,
  • είσοδο σε δυσμενείς μετεωρολογικές συνθήκες,
  • αποκλίσεις από διαδικασίες πτήσης,
  • παραβίαση οδηγιών ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας,
  • λάθη επικοινωνίας μεταξύ των μελών του πληρώματος,
  • συμβάντα κατά την αιώρηση και τις προσγειώσεις ελικοπτέρων,
  • προσκρούσεις σε εμπόδια ή πτηνά,
  • επιχειρησιακή κόπωση,
  • ανθρώπινα λάθη κατά τη λήψη αποφάσεων,
  • περιστατικά μειωμένης συνεργασίας πληρώματος (Crew Resource Management).

Οι απαντήσεις καταγράφονται με βάση τη συχνότητα εμφάνισης κάθε συμβάντος, από «Καμία φορά» έως «Τέσσερις ή περισσότερες φορές».

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα της AHES αναλύονται με σύγχρονες στατιστικές και ψυχομετρικές τεχνικές.

Η περιγραφική στατιστική χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της συχνότητας εμφάνισης των επικίνδυνων συμβάντων, ενώ αναλύσεις αξιοπιστίας εξετάζουν τη συνοχή της κλίμακας.

Η διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση χρησιμοποιούνται για τη μελέτη της δομής του εργαλείου, ενώ αναλύσεις συσχέτισης και μοντέλα λογιστικής ή γραμμικής παλινδρόμησης επιτρέπουν τη διερεύνηση της σχέσης των επικίνδυνων συμβάντων με παράγοντες όπως:

  • εμπειρία πτήσης,
  • επίπεδο εκπαίδευσης,
  • στάσεις απέναντι στην ασφάλεια,
  • αντίληψη κινδύνου,
  • locus of control,
  • κόπωση,
  • λήψη αποφάσεων,
  • επιχειρησιακή απόδοση.

Η κλίμακα μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων εκπαίδευσης στην αεροπορική ασφάλεια.

Εφαρμογές

Η AHES χρησιμοποιείται κυρίως:

  • στη στρατιωτική αεροπορία,
  • στην αξιολόγηση αεροπορικού κινδύνου,
  • στην εκπαίδευση πιλότων,
  • στη διερεύνηση αεροπορικών συμβάντων,
  • στην έρευνα ανθρώπινου παράγοντα,
  • στη διαχείριση επιχειρησιακού κινδύνου,
  • στην αξιολόγηση κουλτούρας ασφάλειας,
  • στην ανάπτυξη προγραμμάτων πρόληψης ατυχημάτων.

Παρότι αναπτύχθηκε για στρατιωτικούς αεροπόρους, αρκετές από τις διαστάσεις της μπορούν να αξιοποιηθούν και σε έρευνες πολιτικής αεροπορίας ή άλλων επαγγελμάτων υψηλού κινδύνου.

Πλεονεκτήματα

Η Army Hazardous Events Scale παρουσιάζει σημαντικά επιστημονικά πλεονεκτήματα, καθώς:

  • βασίζεται σε πραγματικά επιχειρησιακά συμβάντα,
  • αξιολογεί μεγάλο εύρος κινδύνων πτήσης,
  • υποστηρίζει την πρόληψη ατυχημάτων,
  • συμβάλλει στη βελτίωση της εκπαίδευσης πληρωμάτων,
  • συνδέεται με σύγχρονες θεωρίες ανθρώπινου παράγοντα,
  • μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων ασφάλειας,
  • διαθέτει υψηλή οικολογική εγκυρότητα λόγω της χρήσης πραγματικών επιχειρησιακών εμπειριών.

Στάθμιση και ψυχομετρική τεκμηρίωση

Η ανάπτυξη της AHES βασίστηκε σε εκτεταμένες έρευνες σε πληθυσμούς στρατιωτικών πιλότων των Ηνωμένων Πολιτειών. Η επιλογή των τελικών ερωτήσεων πραγματοποιήθηκε μετά από ψυχομετρική αξιολόγηση, αναλύσεις αξιοπιστίας και διερεύνηση της διακριτικής ικανότητας κάθε περιστατικού.

Η εγκυρότητα του εργαλείου υποστηρίζεται από τη σημαντική συσχέτισή του με μεταβλητές όπως η αντίληψη κινδύνου, οι στάσεις απέναντι στην ασφάλεια πτήσεων, ο τόπος ελέγχου (locus of control) και η επιχειρησιακή λήψη αποφάσεων.

Η συνεχής εφαρμογή της κλίμακας σε διαφορετικούς στρατιωτικούς πληθυσμούς συμβάλλει στη διατήρηση της ψυχομετρικής της αξιοπιστίας και στην επικαιροποίηση των επιχειρησιακών δεδομένων.

Συμπέρασμα

Η Army Hazardous Events Scale (AHES) αποτελεί ένα ιδιαίτερα εξειδικευμένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο αξιολόγησης της έκθεσης στρατιωτικών αεροπόρων σε επικίνδυνα επιχειρησιακά συμβάντα. Μέσω της συστηματικής καταγραφής πραγματικών εμπειριών πτήσης παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τους παράγοντες που επηρεάζουν την ασφάλεια των αεροπορικών επιχειρήσεων, τη λήψη αποφάσεων και την επιχειρησιακή απόδοση. Η χρήση της συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων προγραμμάτων εκπαίδευσης, στη μείωση του ανθρώπινου σφάλματος και στη συνεχή βελτίωση της κουλτούρας ασφάλειας στις στρατιωτικές αεροπορικές μονάδες.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Hunter, D. R., & Stewart, J. E. (2009). Locus of Control, Risk Orientation, and Decision Making Among U.S. Army Aviators. United States Army Research Institute for the Behavioral and Social Sciences.

Hunter, D. R. (2006). Risk perception among general aviation pilots. International Journal of Aviation Psychology, 16, 135–144.

Hunter, D. R. (2004). Measurement of hazardous attitudes among pilots. International Journal of Aviation Psychology, 15, 23–43.

Hunter, D. R. (2002). Risk perception and risk tolerance in aircraft pilots. Federal Aviation Administration Report DOT/FAA/AM-02/17.

Hunter, D. R. (2002). Development of an aviation safety locus of control scale. Aviation, Space, and Environmental Medicine, 73, 1184–1188.