Σκοπός του Ερωτηματολογίου
Το Attitudes towards Students with Chronic Diseases (ATSCI-20) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τις στάσεις μαθητών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης απέναντι σε συνομηλίκους τους που ζουν με χρόνια νοσήματα. Η κλίμακα σχεδιάστηκε για να διερευνήσει κατά πόσο τα παιδιά αποδέχονται, υποστηρίζουν και συμπεριλαμβάνουν μαθητές με χρόνιες παθήσεις στο σχολικό και κοινωνικό τους περιβάλλον.
Η αξιολόγηση αυτών των στάσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η κοινωνική αποδοχή επηρεάζει άμεσα την ψυχολογική προσαρμογή, τη σχολική ένταξη, την αυτοεκτίμηση και την ποιότητα ζωής των παιδιών με χρόνιες ασθένειες. Παράλληλα, το εργαλείο συμβάλλει στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που προάγουν τη συμπερίληψη, την ενσυναίσθηση και τη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού.
Θεωρητικό Υπόβαθρο
Η σχολική κοινότητα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους κοινωνικοποίησης των παιδιών. Οι μαθητές με χρόνιες παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το άσθμα, η επιληψία, οι συγγενείς καρδιοπάθειες ή άλλες χρόνιες καταστάσεις υγείας, συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες όχι μόνο λόγω της νόσου αλλά και εξαιτίας κοινωνικών στερεοτύπων, παρανοήσεων και προκαταλήψεων.
Η ανάπτυξη θετικών στάσεων από τους συνομηλίκους τους συμβάλλει στη δημιουργία ενός ασφαλούς σχολικού περιβάλλοντος, μειώνει τα περιστατικά κοινωνικής απομόνωσης και ενισχύει τη συμμετοχή των παιδιών σε όλες τις εκπαιδευτικές και κοινωνικές δραστηριότητες.
Ανάπτυξη του Ερωτηματολογίου
Το ερωτηματολόγιο αναπτύχθηκε από τον Gash (1993) στο πλαίσιο της διερεύνησης των στάσεων μαθητών απέναντι σε παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και χρόνια προβλήματα υγείας.
Η αρχική εφαρμογή πραγματοποιήθηκε σε 1.032 μαθητές της Ε’ και ΣΤ’ Δημοτικού, ηλικίας περίπου 10 έως 12 ετών, με στόχο την κατανόηση των κοινωνικών αντιλήψεων που αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας.
Έκτοτε το εργαλείο έχει χρησιμοποιηθεί σε αρκετές ευρωπαϊκές μελέτες που εξετάζουν τη σχολική ένταξη, τη συμπερίληψη και τις κοινωνικές στάσεις απέναντι σε παιδιά με αναπηρία ή χρόνια νοσήματα.
Δομή του Ερωτηματολογίου
Το ATSCI-20 αποτελείται από τρία διακριτά μέρη.
Το πρώτο μέρος συλλέγει βασικά δημογραφικά στοιχεία, όπως η ηλικία και το φύλο των συμμετεχόντων.
Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται ένα σύντομο υποθετικό σενάριο που περιγράφει έναν μαθητή με χρόνια πάθηση. Ακολουθούν 20 ερωτήματα, από τα οποία τα 9 αφορούν τις κοινωνικές σχέσεις, όπως η φιλία, το παιχνίδι και η συνεργασία, ενώ τα 11 σχετίζονται με τη σχολική ζωή, όπως η συμμετοχή στην τάξη, στις σχολικές δραστηριότητες και στις ομαδικές εργασίες.
Το τρίτο μέρος περιλαμβάνει 31 χαρακτηριστικά επίθετα, θετικά και αρνητικά, τα οποία οι μαθητές καλούνται να επιλέξουν ώστε να περιγράψουν παιδιά με χρόνια νοσήματα. Η συγκεκριμένη ενότητα επιτρέπει τη διερεύνηση στερεοτυπικών αντιλήψεων που δεν αποτυπώνονται πάντοτε στις άμεσες απαντήσεις.
Τρόπος Συμπλήρωσης
Οι απαντήσεις δίνονται σε τετραβάθμια κλίμακα Likert:
1 = Σίγουρα ναι
2 = Μάλλον ναι
3 = Μάλλον όχι
4 = Σίγουρα όχι
Η απουσία ουδέτερης επιλογής ενθαρρύνει τους συμμετέχοντες να εκφράσουν σαφέστερα τη στάση τους απέναντι στις περιγραφόμενες καταστάσεις.
Βαθμολόγηση
Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των απαντήσεων, αφού προηγηθεί η αντίστροφη βαθμολόγηση των ερωτήσεων που είναι διατυπωμένες προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Χαμηλότερες συνολικές βαθμολογίες αντανακλούν περισσότερο θετικές στάσεις απέναντι στους μαθητές με χρόνια νοσήματα, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερο βαθμό επιφυλακτικότητας, κοινωνικής απόστασης ή αρνητικών αντιλήψεων.
Στην ενότητα των επιθέτων δεν υπολογίζεται συνολική βαθμολογία. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται μέσω της σύγκρισης της συχνότητας επιλογής θετικών και αρνητικών χαρακτηρισμών μεταξύ διαφορετικών ομάδων μαθητών.
Ερμηνεία των Αποτελεσμάτων
Τα αποτελέσματα του ATSCI-20 μπορούν να αξιοποιηθούν για την εκτίμηση του επιπέδου αποδοχής των μαθητών με χρόνια νοσήματα μέσα στη σχολική κοινότητα.
Θετικές στάσεις συνδέονται συνήθως με μεγαλύτερη κοινωνική ένταξη, υψηλότερη προθυμία συνεργασίας, περισσότερες φιλικές σχέσεις και μικρότερη πιθανότητα κοινωνικού αποκλεισμού.
Αντίθετα, αρνητικές στάσεις ενδέχεται να αντανακλούν στερεότυπα, φόβο απέναντι στη διαφορετικότητα ή ελλιπή ενημέρωση σχετικά με τις χρόνιες ασθένειες.
Τα ευρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων ευαισθητοποίησης, δράσεων συμπερίληψης και παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση του σχολικού κλίματος.
Ψυχομετρικές Ιδιότητες
Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι το ATSCI-20 παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες.
Η εσωτερική συνοχή της συνολικής κλίμακας είναι υψηλή, με Cronbach’s α = 0,83, γεγονός που υποδηλώνει καλή αξιοπιστία.
Η παραγοντική ανάλυση έχει επιβεβαιώσει την ικανοποιητική εννοιολογική εγκυρότητα του εργαλείου, ενώ οι εφαρμογές του σε διαφορετικούς μαθητικούς πληθυσμούς υποστηρίζουν τη σταθερότητα της δομής του.
Παράλληλα, η χρήση υποθετικών σεναρίων και χαρακτηριστικών επιθέτων επιτρέπει την πολυδιάστατη αξιολόγηση των στάσεων των μαθητών, μειώνοντας την πιθανότητα κοινωνικά επιθυμητών απαντήσεων.
Εφαρμογές στην Έρευνα και στην Εκπαίδευση
Το ATSCI-20 χρησιμοποιείται σε έρευνες που αφορούν τη συμπεριληπτική εκπαίδευση, τη σχολική ψυχολογία, την κοινωνική ένταξη, την ειδική αγωγή και την προαγωγή της υγείας.
Επιπλέον, αξιοποιείται για την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων ευαισθητοποίησης σχετικά με τα χρόνια νοσήματα, την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας δράσεων κατά του σχολικού αποκλεισμού και τη μελέτη των παραγόντων που επηρεάζουν τις στάσεις των μαθητών απέναντι στη διαφορετικότητα.
Η χρήση του εργαλείου μπορεί να υποστηρίξει τη διαμόρφωση σχολικών πολιτικών που ενισχύουν τη συμπερίληψη, την ισότητα και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πλεονεκτήματα του Ερωτηματολογίου
Το ATSCI-20 αποτελεί ένα εύχρηστο και αξιόπιστο εργαλείο για την αξιολόγηση των στάσεων παιδιών σχολικής ηλικίας απέναντι σε συνομηλίκους με χρόνια νοσήματα. Η δομή του επιτρέπει την ολοκληρωμένη αποτύπωση τόσο των κοινωνικών όσο και των σχολικών διαστάσεων της αποδοχής, ενώ η χρήση υποθετικών σεναρίων καθιστά τις απαντήσεις περισσότερο φυσικές και αντιπροσωπευτικές της πραγματικής συμπεριφοράς. Η υψηλή αξιοπιστία, η καλή εγκυρότητα και η ευρεία εφαρμογή του στην εκπαιδευτική έρευνα το καθιστούν ιδιαίτερα χρήσιμο για ερευνητές, εκπαιδευτικούς, σχολικούς ψυχολόγους και επαγγελματίες υγείας.
