Εισαγωγή

Η ραγδαία εξάπλωση των κοινωνικών μέσων έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν, ενημερώνονται και αλληλεπιδρούν. Παρότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν σημαντικά οφέλη, η υπερβολική και ανεξέλεγκτη χρήση τους μπορεί να οδηγήσει σε συμπεριφορές που προσομοιάζουν με μορφές εξάρτησης. Για την αξιόπιστη αξιολόγηση αυτού του φαινομένου αναπτύχθηκε η Bergen Social Media Addiction Scale (BSMAS-6), ένα σύντομο αλλά ιδιαίτερα αξιόπιστο ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται διεθνώς στην έρευνα και στην κλινική πράξη.

Τι είναι η BSMAS-6;

Η Bergen Social Media Addiction Scale (BSMAS-6) είναι ένα ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς που σχεδιάστηκε από τους Andreassen και συνεργάτες για την αξιολόγηση της προβληματικής χρήσης των κοινωνικών μέσων. Η ανάπτυξή της βασίστηκε στη θεωρία των συμπεριφορικών εξαρτήσεων και αποτυπώνει τα βασικά χαρακτηριστικά που εμφανίζονται όταν η χρήση των κοινωνικών δικτύων αποκτά εθιστικά χαρακτηριστικά.

Η κλίμακα αποτελείται από 6 ερωτήσεις, καθεμία από τις οποίες αντιπροσωπεύει μία βασική διάσταση της εξάρτησης, όπως η υπερβολική ενασχόληση, η απώλεια ελέγχου, η ανοχή, τα συμπτώματα στέρησης, οι συγκρούσεις στην καθημερινή ζωή και οι επαναλαμβανόμενες αποτυχημένες προσπάθειες περιορισμού της χρήσης.

Σκοπός του ερωτηματολογίου

Η BSMAS-6 δημιουργήθηκε για να παρέχει έναν γρήγορο, αξιόπιστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο αξιολόγησης της εξάρτησης από τα κοινωνικά μέσα.

Χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης της υπερβολικής χρήσης των κοινωνικών δικτύων με την ψυχική υγεία, την ποιότητα ζωής, το άγχος, την κατάθλιψη, τον ύπνο, τη σχολική ή επαγγελματική απόδοση και τη γενικότερη ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα. Παράλληλα, αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων που στοχεύουν στη μείωση της προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Δομή και βαθμολόγηση

Η BSMAS-6 αποτελείται από έξι δηλώσεις, στις οποίες οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert που εκφράζει τη συχνότητα εμφάνισης κάθε συμπεριφοράς κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες.

Οι απαντήσεις κυμαίνονται από:

1 = Πολύ σπάνια

έως

5 = Πολύ συχνά.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των έξι ερωτήσεων. Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερο βαθμό προβληματικής ή εξαρτητικής χρήσης των κοινωνικών μέσων και αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αρνητικών συνεπειών στην καθημερινή ζωή.

Στατιστική ανάλυση

Τα δεδομένα της BSMAS-6 μπορούν να αναλυθούν με πληθώρα στατιστικών τεχνικών, ανάλογα με τον σκοπό της έρευνας.

Η περιγραφική στατιστική χρησιμοποιείται για την παρουσίαση των μέσων όρων, των τυπικών αποκλίσεων και της κατανομής των συνολικών βαθμολογιών.

Η αξιοπιστία της κλίμακας εξετάζεται συνήθως μέσω του Cronbach’s Alpha, ενώ η δομική εγκυρότητα αξιολογείται με Διερευνητική ή Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση, ώστε να επιβεβαιωθεί η μονοδιάστατη δομή του εργαλείου.

Οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να διερευνηθούν με ανεξάρτητο t-test, ANOVA ή αντίστοιχες μη παραμετρικές δοκιμασίες, ενώ οι σχέσεις της εξάρτησης από τα κοινωνικά μέσα με άλλες ψυχολογικές ή κοινωνικές μεταβλητές εξετάζονται μέσω αναλύσεων συσχέτισης και μοντέλων γραμμικής ή λογιστικής παλινδρόμησης.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Η BSMAS-6 παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει μεταφραστεί και σταθμιστεί σε πολλές γλώσσες και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Οι διεθνείς μελέτες καταδεικνύουν υψηλή εσωτερική συνοχή, πολύ καλή συγκλίνουσα εγκυρότητα και σταθερή παραγοντική δομή.

Η ευρεία χρήση της σε ερευνητικά πρωτόκολλα και κλινικές μελέτες επιβεβαιώνει ότι αποτελεί ένα από τα πιο αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης της προβληματικής χρήσης των κοινωνικών μέσων.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Η BSMAS-6 χρησιμοποιείται σε πανεπιστημιακές, κλινικές και επιδημιολογικές έρευνες που εξετάζουν τη σχέση της χρήσης των κοινωνικών μέσων με την ψυχική υγεία και τη συμπεριφορά. Εφαρμόζεται συχνά σε εφήβους, φοιτητές και ενήλικες για τη μελέτη παραγόντων όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η μοναξιά, η αυτοεκτίμηση, η ποιότητα ύπνου και η ακαδημαϊκή ή επαγγελματική απόδοση.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας ως εργαλείο αρχικής αξιολόγησης και παρακολούθησης ατόμων που παρουσιάζουν δυσκολίες στον έλεγχο της χρήσης των κοινωνικών δικτύων.

Συμπεράσματα

Η Κλίμακα Εξάρτησης από τα Κοινωνικά Μέσα του Μπέργκεν (BSMAS-6) αποτελεί ένα σύντομο, εύχρηστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο αξιολόγησης της προβληματικής χρήσης των κοινωνικών μέσων. Η υψηλή αξιοπιστία, η διεθνής αναγνώριση και η δυνατότητα εφαρμογής της σε διαφορετικούς πληθυσμούς την καθιστούν ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο στην ερευνητική δραστηριότητα όσο και στην κλινική αξιολόγηση. Καθώς η χρήση των κοινωνικών δικτύων συνεχίζει να αυξάνεται παγκοσμίως, η BSMAS-6 αποτελεί πολύτιμο μέσο για την κατανόηση και την έγκαιρη αναγνώριση συμπεριφορών που ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική υγεία και την καθημερινή λειτουργικότητα.